Lidstaten trekken `Plan Van Rompuy` naar zich toe

Tijdens de EU top van 28 en 29 juni hebben de lidstaten het ‘Plan Van Rompuy’ naar zich toe getrokken. Er is in algemene termen over het plan gesproken, waarbij voor en tegens naar voren zijn gekomen. De lidstaten hebben het ‘eigenaarschap’ van het plan vervolgens op zich genomen.

De Nederlandse premier Mark Rutte zei dit in het kamerdebat naar aanleiding van de EU top.

Uit de conclusies van de Raad blijkt ook dat er tijdens de top over het ‘Plan Van Rompuy’ gediscussieerd is, dat er verschillende opvattingen geventileerd zijn, maar dat er geen besluiten over het plan als zodanig zijn genomen.

Plan van Rompuy niet omarmd

In zijn verklaring in de Tweede Kamer benadrukte de premier dat de bouwstenen, waaruit het plan bestaat, “niet omarmd zijn”. Op zijn aandringen is er in de slotverklaring melding gemaakt van de discussies en is er besloten dat het ‘eigenaarschap’ van het plan bij de lidstaten ligt.

Volgens de premier zullen de vier, die het stuk hebben opgesteld, nauw bij de uitwerking betrokken blijven en zij “zullen ongetwijfeld regelmatig de pen vasthouden, maar altijd onder verantwoordelijkheid van de lidstaten.

Verder merkte de premier op:

Daarmee zijn ook de bouwstenen niet per se de uitgangspunten voor de verdere discussie. Misschien vallen er bouwstenen weg. Misschien komen er wel bouwstenen bij. Dat gaan wij allemaal bezien.

Over de verdere verloop is tijdens de top zelf niets besloten. Dit moet nu verder uitgewerkt worden, aldus de premier. Het Nederlands parlement zal door het kabinet tijdig voor de eerst volgende top in oktober over de inbreng van de Nederlandse regering worden geïnformeerd.

De premier liet zich in het geheel niet uit over de inhoud. Hij wilde duidelijk niet vooruit lopen op de vele discussies die nog zullen volgen.

Einddoel Raadsconclusie

Uit de bewoordingen in de Raadsconclusies is af te leiden dat de Raad wel heeft besloten om als einddoel een echte “economische en monetaire unie” te stichten. De bouwsteen “politieke unie”, die in het Plan Van Rompuy duidelijk het einddoel is, wordt in de Raadsconclusie niet genoemd. Deze is waarschijnlijk tijdens de Raadsdebatten hierover gesneuveld.

In de bewoordingen van de Raadsconclusie :

[..] the President of the Council was invited to develop, in close cooperation with the President of the Commission, the President of the Eurogroup and te President of the ECB, a specific and time- bound road map for the achievement of a genuine Economic and Monetary Union, [..]

Op aandringen van met name de Britse premier David Cameron is hierna de volgende passage opgenomen om de Britse voorkeur en belangen van een non- euro land met grote belangen in de interne markt en financiële dienstverlening te markeren:

[..] which will include concrete proposals on preserving the unity of the Single Market in financial services [..]

Over het ‘eigenaarschap’ van het proces staat in de Raadsconclusie:

In order to ensure their ownership, Member States will be closely associated to the reflections and regulary consulted. There will also be consultations with the European Parliament.

Positie Merkel

Voorafgaand aan deze top heeft de Duitse Bondskanselier Angela Merkel herhaaldelijk opgemerkt dat de uiteindelijke oplossing van de crisis ligt in de vorming van een Politieke Unie. Daarmee is het niet te gewaagd te veronderstellen dat het ‘Plan Van Rompuy’ mede is opgesteld onder de dekking en uitdrukkelijke wens van de Bondskanselier.

Politieke Unie nog te ver

Dat de Politieke Unie niet in de Raadsconclusies is terecht gekomen, is een nederlaag voor de Bondskanselier. Daar tegenover staat dat de vorming van een “werkelijke Economische en Monetaire Unie” uitdrukkelijk is opgenomen en wel als te “bereiken” (achievement) doel.  Een Politieke Unie is voor deze top nog iets te veel.

Tot de eerste bouwsteen, het bankentoezicht, met als uitzicht een Banken Unie,  is door de Raad besloten. Ook zijn de uitgavenplafonds van de lidstaten bevestigd (derde bouwsteen), hoewel op Europees niveau er nog niet tot formele bevoegdheden om op te treden is besloten, anders dan het opleggen van al bestaande boetes.

Vooral het besluit om het ‘eigenaarschap’ over het ‘Plan Van Rompuy’ bij de lidstaten te leggen is opmerkelijk, maar gezien de geschiedenis van de Unie ook niet zo vreemd.

Europese sferen

In zijn proefschrift De passage naar Europa uit 2009 beschrijft Luuk van Middelaar, de huidige tekstschrijver van Van Rompuy, drie sferen waarbinnen de Europese politiek plaats vindt.

De eerste sfeer is de buitenste sfeer van soevereine staten, die opereren als een Europees concert. Kenmerken zijn eigen belang, machtsbalans en territoriale grenzen.

De tweede sfeer is de binnenste sfeer, het product van de stichtingsverdragen van de Europese Unie. Het is de sfeer van juristen en verdragen. Het ‘bewegingsprincipe is volgens van Middelaar het ‘Europese project’.

De derde sfeer is een tussensfeer, die ontstaan is uit de wisselwerking tussen de twee eerste sferen. Het is de sfeer van lidstaten, die opereren volgens het nationaal belang, maar met het groeiend besef dat er ook een gezamenlijk belang is. Orde wordt er bepaald door lidmaatschap, machtsbalans en het recht. Het is een flexibele sfeer waar van alles mogelijk is en waar politici binnen de vaststaande kaders van de sferen enige speelruimte hebben om de Europese Unie vorm te geven.

Binnenste sfeer

Het plan is opgesteld door de Raadspresident Van Rompuy, in nauwe samenwerking met drie andere presidenten binnen de euro sfeer. Het is daarmee een plan van de “binnenste sfeer”, zoals Luuk van Middelaar het noemt in zijn proefschrift

Door het ‘eigenaarschap’ naar zich toe te trekken door de lidstaten wordt het plan uit de binnenste sfeer naar de ‘tussensfeer’ getrokken. Daarmee komt het ‘Europese project’ als bewegingsrichting van de binneste sfeer op een lagere niveau te staan. Wel gaat het nationaal belang een belangrijke rol spelen in de verdere ontwikkeling van het ‘Plan Van Rompuy’, maar toch speelt er het groeiend besef mee dat er meer nodig is voor de redding van de euro. Maatregelen om de euro te redden wordt een gezamenlijk belang.

Uitkomst onzeker

Gezien de geschiedenis van de totstandkoming van de Europese Unie is over de uitkomst nog niet veel te zeggen. Het lijkt er nu in ieder geval op dat er een sterke beweging is richting het ontwikkelen van een “daadwerkelijke” Economische en Monetaire Unie.

Monetaire logica veronderstelt vervolgens dat er op enig moment een Politieke Unie zal ontstaan in enige vorm. Het is in ieder geval een conclusie die regeringsleiders van lidstaten zich op dit moment, gezien de eurosceptische houding van het Europese electoraat, nog niet kunnen veroorloven.

De stap voor stap benadering van premier Rutte is daarom zo gek nog niet. Vergezichten van D66 oppositieleider Alexander Pechtold zal een groot deel van de kiezers op dit moment niet overtuigen.

Daan Diederiks

Verwante artikelen
Internet bronnen
 0 

No comments yet.

Leave a Reply