Frans- Duitse as onder spanning

Tijdens de Euro top van eind juni is de Frans- Duitse as tussen Bondskanselier Angela Merkel en President Hollande onder zware druk komen te staan. Voor de korte termijn oplossing uit de eurocrisis won Hollande met zijn zuidelijke medestanders. Voor de lange termijn oplossingen zien de kaarten er voor Merkel beter uit.

 Het doel van de zuidelijke euro- landen is het tevreden stellen van de financiële markten. De rente tarieven op staatsleningen moet afnemen. Lukt dat niet, dan moeten met name Spanje, Italië en Frankrijk nog meer in de eigen budgetten gaan snijden dan zij nu al gedwongen zijn te doen, met als gevolg heel veel sociale onrust.

De Spelers

Vooral de Italiaanse premier Mario Monti staat onder zware politieke druk. Hij is als premier aangesteld op voorspraak van Merkel en Brussel om in Italië te saneren en economische hervormingen door te voeren. Volgend jaar zijn er verkiezingen en zijn populariteit begint terug te lopen, wat hervormingen in gevaar kan brengen. Monti moest van de top terug komen met resultaten.

Als medestanders heeft Monti de Spaanse premier Mariano Rajoy. Ook Rajoy staat onder zware druk van het thuisfront. Spaanse banken dreigen massaal om te vallen, de werkloosheid en de staatsschulden zijn zeer hoog, waardoor ook voor Spaanse staatsleningen de rentetarieven oplopen.

De derde Europese zuidelijke grootmacht in economisch gevaarlijk vaarwater is Frankrijk, waar conservatieve President Nicolas Sarkozy moest plaatsmaken voor de socialist François Hollande. Tijdens de verkiezingscampagne beloofde hij het Europese fiscale pact te heronderhandelen en er een groei- agenda aan toe te voegen.

Banen- en groei plan

Deze drie zuidelijke regeringsleiders stelden een plan op voor groei en banen. Een plan van investeringen om de Europese economie weer aan de praat te krijgen. Volgens Keynesiaanse economen als Paul Krugman en Joseph Stiglitz moeten deze investeringen vele miljarden bedragen, die door staatsleningen de economie ingepompt moeten worden.

Vooral Angela Merkel verzet zich tegen deze visie, gesteund door het IMF en andere noordelijke staten als Nederland, Zweden en Finland. Meer geld lenen om schulden af te betalen zien zij niet zitten. Lidstaten moeten juist bezuinigen, de schulden afbetalen en economieën hervormen, zodat de markt weer voor groei kan gaan zorgen.

Zwakheden euro

Hoe meer de eurocrisis vorderde, eerst door een dreigend faillissement van Griekenland, vervolgens door Spaanse banken problemen en door de oplopende rentetarieven voor de mediterrane landen, hoe meer het duidelijk werd dat de euro zelf in zwaar weer verkeert. De fundamentele zwakheden in het euro- systeem moeten opgelost worden, anders dreigt of de euro uit elkaar te vallen, of de eurozone in permanente crisis toestand te zullen verkeren. Oplossen van economische problemen is er dan niet meer bij.

De fundamentele zwakheid van het euro- systeem ligt in de oorsprong van deze nieuwe eenheidsmunt. Insiders en eurosceptici wezen er al langer op. Zonder een éénduidig economisch en begrotingsregime voor de hele eurozone, zal de euro gedoemd zijn te mislukken. Of zoals Raadspresident Van Rompuy het zei: “De euro bleek geheel naakt te zijn.” De lange termijn oplossing is dan ook de overdracht van financieel- economische bevoegdheden naar het Europese niveau.

Vooral de Duitse politiek is zich hier al lange tijd van bewust. Tot nu toe was het niet mogelijk om de lidstaten zo ver te krijgen om deze bevoegdheden aan Brussel over te dragen. Frankrijk en Nederland stemden in 2005 het ambitieuze Grondwettelijk verdrag van tafel en euroscepsis kreeg vaste grond in de lidstaten.

Nota Van Rompuy

Nu de crisis aan de lippen staat en de ondergang van de euro alleen voor populistische politici als Wilders aantrekkelijk is, moeten de weeffouten uit het ontwerp van de euro gehaald worden. Dit is de achtergrond waarom Raadspresident Herman van Rompuy in samenwerking met de Brusselse top een discussie- nota op stelde in de vorm van bouwstenen naar een Europese Politieke Unie. Behalve de korte termijn problemen van de mediterrane lidstaten stond ook deze nota op de agenda tijdens de juni top in Brussel.

Over deze nota is tijdens de top geen finaal akkoord bereikt. Wel is er over gediscussieerd en heeft Van Rompuy de opdracht gekregen de gedachten in samenwerking met het Europees Parlement en nationale parlementen nader uit te werken.

Daarbij heeft met name de Britse Premier Cameron een belangrijke aantekening gemaakt. In de vervolg besprekingen moet meegnomen worden dat er ook concrete voorstellen opgenomen worden over de eenheid van de interne markt voor financiële dienstverlening.

Exit Britten

Tegenover de pers maakte de Britse premier duidelijk dat: “Wij zullen geen deel uitmaken van de banken unie, noch van de begrotingsunie, noch van de politieke unie.” Waarmee David Cameron maar even aangaf dat Groot-Brittannië op de weg uit de Europese Unie is, of naar een tweedeklas lidmaatschap.

Kon besluitvorming over deze nota en de uitwerking ervan nog naar voren geschoven worden naar de toppen in oktober en december, het groei- en banen plan en de dreigende oncontroleerbare rentestanden van de mediterrane landen vroegen om onmiddellijke besluitvorming. Parlementen en financiële markten en niet te vergeten de media verwachten hierin daadkracht.

Machtsspel Monti

Vooraf gaand aan de top was er al veelvuldig overleg geweest tussen de vier belangrijke hoofdsteden en ook de regeringsleiders Merkel, Hollande, Rajoy en Monti troffen elkaar herhaaldelijk. Telkens was het met name de Italiaanse premier Monti die de eis op tafel legde dat lidstaten direct toegang kregen tot de noodfondsen. De Duitse Bondskanselier hield dit telkens af, zelfs zo sterk dat zij op een bijeenkomst riep: “over mijn lijk”, of woorden van gelijke strekking.

Tijdens de top zelf voerde Monti het spel nog eens op door te weigeren het groei- en banen plan goed te keuren als Merkel niet met zijn voorstellen zou instemmen. Daarmee kwam de Bondskanselier in een lastig parket te zitten. In Berlijn had de oppositionele SPD de aanvaarding van dit pact als voorwaarde gesteld wilde Merkel de goedkeuring van de Bundestag krijgen voor het cruciale European Stability Mechanism (ESM).

De Italiaanse premier wist zich hierin gesteund door Rajoy en Hollande. Merkel kreeg enkele kleinere landen achter zich, zoals Finland en Nederland. tot diep in de nacht bleef het overleg hierop vastlopen, totdat er een compromis gesloten werd.

Compromis

In de eerste plaats komt er bankentoezicht via de ECB en kunnen daarnaast banken rechtstreeks een beroep doen op het ESM, als dit toezicht banken toezicht daadwerkelijk functioneert.

Dit compromis kwam duidelijk tot stand onder invloed van twee coalities. Aan de ene kant Italië, Spanje en Frankrijk. Aan de andere kant Duitsland, Finland, Nederland en nog enkele kleinere lidstaten. Van een traditionele Frans- Duitse as was niet veel te merken. Sinds de komst van Hollande zijn er duidelijk nieuwe verhoudingen in Europa ontstaan. Verhoudingen die niet alleen landen hergroeperen, maar die ook op binnenlands politiek niveau van invloed is.

Rol SPD in Bondsdag

De sociaal- democratische SPD in Duitsland koos openlijk de kant van haar geestverwant Hollande. door andere politieke partijen in Duitsland werd de SPD bijna verweten met de “vijand” te heulen en de positie van Merkel op de top te verzwakken door openlijk het groei- en banen plan te eisen.

Wat brengt de toekomst?

Inmiddels zijn de financiële markten wat gerustgesteld. De vraag is hoelang nog? Er zijn immers nog veel onderwerpen waarover de euro de komende maanden kan struikelen. Vooral als de economie nog maar niet wil aantrekken en er geen hogere groei cijfers uit de bus gaan komen. Of als de noodfondsen toch te krap blijken te zijn en er in het opzetten van de bankentoezicht nieuwe onverwachte valkuilen opdoemen.

Tenslotte zal de uitwerking van de Van Rompuy nota en zijn “bouwstenen” nog veel stof tot onenigheid en mogelijke ongelukken bij verkiezingen leiden. In Frankrijk wordt Hollande nu geconfronteerd met de noodzaak enorme bezuinigingen door te voeren. Hoe zullen de Fransen reageren? en wat zal dit voor de stabiliteit van de euro betekenen?

Want hoe zullen al deze ontwikkelingen in Europa de eerstvolgende verkiezingen in Nederland beïnvloeden? Zal Europa het debat gaan domineren? En kunnen politici dan hun positie duidelijk maken en uitleggen tegenover de “facts- free” oneliners van de Europa haters?

Daan Diederiks

Verwante artikelen
Internet bronnen
 0 

No comments yet.

Leave a Reply