Ragfijn spel Merkel richting Politieke Unie

Bondskanselier Angela Merkel heeft naar de aanloop van en tijdens de top van eind juni een ragfijn diplomatiek spel gespeeld. Dit spel levert haar een volgende veelbetekenende  stap op naar de belangrijkste lange termijn doelstelling in de Duitse buitenlandse politiek.


Duitsland ziet zich op het ogenblik geconfronteerd met een aantal problemen binnen de Europese politieke sfeer, die tegelijkertijd een mooie kans opleveren om lang gekoesterde wensen in vervulling te doen gaan. Het probleem is financieel wanbeleid in verschillende Eurozone staten en de lang gekoesterde wens is een Politieke Unie.

Zoals een aantal specialisten wisten en enkele regeringsleiders beseften, ontbrak bij de vorming van de euro als eenheidsmunt een centraal gezag dat economische politiek kan sturen.

Euro als politiek project  De euro was nooit een project van bankiers, maar uitsluitend van de politieke leiding in Europa. Met name Bondskanselier Helmuth Kohl en de Franse President Mitterand zijn de aartsvaderen van de euro. In 1989 was de EMU de politieke ruil die de Duitse eenwording mogelijk maakte.[1]

Voor Frankrijk is de eenheidsmunt in Europa vanaf het begin van de EEG een instrument geweest om onafhankelijk van de Verenigde Staten te kunnen opereren. Zo wilde De Gaulle een onafhankelijke nucleaire afschrikking, de force de frappe. Om Duitsland aan zich te binden wilde hij een gezamenlijk economisch beleid, gekoppeld aan een gezamenlijk monetair beleid. Dit monetaire beleid moest door een Europese centrale bank uitgevoerd worden, waar Parijs invloed op uit kon oefenen.

Duitsland was na de oorlog geïsoleerd en aansluiting bij de wereldontwikkeling verliep via nauwe betrekkingen met Frankrijk en de zich ontplooiende Europese Gemeenschap. De Duitse Mark was inmiddels een sterke munt geworden. Daarom was de stap voor Helmuth Kohl naar een gezamenlijk monetair beleid via de EMU dan ook een daadwerkelijk grote concessie. Duitsland gaf op dat moment namelijk daadwerkelijk autonomie op. De andere Europese staten waren met hun munt al gekoppeld aan de D-Mark en hadden geen of beperkte zeggenschap over de koers van hun eigen munt.

Concessie Duitsland  In ruil voor deze monetaire concessie stelde de Duitse politiek zich ten doel op de lange termijn een Europese Politieke Unie tot stand te brengen. Alleen met een politieke unie is het mogelijk de onderliggende kracht van een munt via het economische beleid in het hele EMU of Euro- gebied te beïnvloeden.

Hier liepen de doelstellingen van Frankrijk en Duitsland uiteen. Frankrijk wilde de monetaire politiek via de ECB blijven beïnvloeden. Daarom stond President Chirac er op dat de eerste ECB bankpresident, de Nederlander Willem Duisenberg, snel opgevolgd zou worden door de Fransman Claude Trichet. Frankrijk wilde geen inmenging in de controle over de eigen begroting. Duitsland wilde juist een ECB naar het evenbeeld van de Bundesbank; super onafhankelijk.

Tegelijkertijd was men in Duitse en Nederlandse financiële kringen bewust dat een eenheidsmunt zonder begrotingsdiscipline een hachelijke onderneming zou zijn. Men dwong het Stabiliteits- en Groei pact af. Ten zuiden van Brussel nam men het hier niet zo nauw mee en ook Duitsland liet haar begrotingstekort als gevolg van de Duitse eenwording oplopen. Dit leidde tot het loslaten van  begrotingsdiscipline, wat resulteerde in de huidige eurocrisis, die nog eens versterkt werd door de afnemende economische groei sinds de financiële crisis van 2008.

Oplossing volgens Duitsland  Vanuit Duits perspectief ligt de oplossing van de crisis nog steeds in het coördineren van economisch en begrotingsbeleid. Daarom staat de Duitse lange termijn doelstelling van een daadwerkelijke economische unie, plus een begrotingsunie, met als gevolg daarvan ook een politieke unie, die democratische legitimiteit oplevert, nog recht over eind.

Met de aanvaarding van het uitwerken van de nota van Raadspresident Van Rompuy is een Politieke Unie naar Duitse wens een stap dichterbij gekomen. Tijdens de top zijn er discussies geweest binnen de Raad. Er was volgens de slotconclusie; an open exchange of views, where various opinions were expressed. Waarna de Raadspresident de opdracht heeft gekregen om het komende half jaar een tijdpad op te stellen naar een werkelijke economische en monetaire unie.

De belangrijkste doelstelling van Angela Merkel is daarmee een stap dichter bij. De concessies aan Italië en Spanje komen uiteindelijk Merkel niet slecht uit. De spanning op de financiële markten zal erdoor afnemen en het Groeipact kan de depressieve economische sfeer doorbreken, waardoor er weer optimisme en economische groei ontstaat.

Moeilijke taak Hollande  Het is vooral Frankrijk dat invloed zal moeten opgeven. Frankrijk kan niet meer vasthouden aan controle over haar eigen begroting. Ook de mate waarin de Franse staat schulden aan kan gaan zal zij op moeten geven. Hiermee wordt Franse politici een enorme binnenlandse bewegingsruimte ontnomen. Aan President Hollande nu de taak om in zijn ambtstermijn van vier jaar de Franse bevolking ervan te overtuigen dat deze Europese weg de juiste weg is.

Daan Diederiks

[1]Voormalig centrale bankier André Szász van de Nederlandse Bank, die nauw betrokken was bij de vorming van de euro, schreef hierover uitvoerig in zijn in 2001 uitgekomen boek De euro. 

Verwante artikelen

No comments yet.

Leave a Reply